Z artykułu dowiesz się:

• Jakie są objawy syndromu oszusta
• Jak syndrom oszusta wpływa na relacje
• Jakie emocje dominują u osób z syndromem oszusta
• Jak pozbyć się syndromu oszusta

Syndrom oszusta (ang. impostor syndrome) częściej dotyka kobiet, niż mężczyzn. 
Doświadczają go osoby zazwyczaj kompenentne, ambitne, utalentowane i pracowite, co może zabrzmieć paradoksalnie.
Do poczucia bycia nieadekwatnym przyznali się wielcy i znani m.in. Albert Einstein, David Bowie, Tom Hanks, Serena Williams czy nasza tenisistka Maja Chwalińska.

Czym jest syndrom oszusta?
Przejawia się on zwątpieniem w siebie, pomimo osiągnięć. 
Dominuje poczucie, że nie zasługujesz na uznanie, nagrodę lub zapłatę, pomimo wywiązywania się z obowiązkow czy też dobrze i kompetentnie wykonanej pracy. Towarzyszy temu poczucie bycia niewystarczającym i przez to także lęku przed zdemaskowaniem tego.

„Jak ja będę głupio wyglądała - chyba się pod ziemię ze wstydu zapadnę, kiedy w końcu się wyda że się nie nadaję..”

Taki projekcja ograniczaja odwagę, przeszkadza w szukaniu nowych możliwości. Sprawia, że osoba nim dotknięta wątpi w to, że ma wystarczające kwalifikacje lub wystarczająco dobrze radzi sobie w pracy, związku, w relacji z dzieckiem lub w jakiejkolwiek innej dziedzinie życia, mimo że jest wystarczająco  DOBRA, a nawet WIĘCEJ niż dobra. 

Syndrom oszusta ma bardzo negatywny wpływ na  samoocenę danej osoby. Zwątpienie w siebie może wynikać z wcześniejszych negatywnych doświadczeń, szczególnie tych z dzieciństwa  lub z pozabezpiecznego stylu przywiązania. Osoby z lękowo - ambiwalentnym stylem przywiązania najczęściej doświadczały krytyki pośrednio lub bezpośrednio, co w dorosłym życiu przyczyniło się do bycia zeleżnym i zwątpienia w siebie i swoje możliwości. Jeśli komuś dawano do zrozumienia lub mówiono wprost, że  jest „niewystarczająco dobry” lub niezdolny do czegoś, ma to ogromny negatywny wpływ na jego poczucie własnej wartości w dorosłym życiu.


Czym objawia się syndrom oszusta?
Syndrom oszusta objawia się najczęściej wycofaniem się z niektórych aktywności, w szczególności podejmowania nowych inicjatyw w obawie przed porażką i ujawnieniem rzekomej niekompetencji.
W konsekwencji pojawia się dysocjacja jako czynnik chroniący przed nadmiernym przeżywaniem emocji takich jak lęk, poczucie wstydu czy poczucie winy.  Dysocjacja jest ścisle powiązana z występowaniem syndromu oszusta.

Możemy zaobserwować również: 

• Odkładanie zadań na potem (prokrastynacja, która zresztą często idzie w parze z syndromem oszusta),
• Brak motywacji (wypalenie),
• Niestabilność emocjonalną,
• Niską samoocenę,
• Trudności w podejmowaniu prostych decyzji,
• Rozwój depresji.

Jak syndrom oszusta wpływa na relacje w związku?
Osoby doświadczające tej przypadłości często mają trudność z uznaniem własnej wartości, kompetencji i prawa do sukcesu. To przekonanie może przenosić się również na życie uczuciowe, wpływając na sposób budowania bliskości, stawiania granic i postrzegania siebie jako partnera.

Taka osoba w związku:

• Nadmiernie się stara
• Boi  się być oceniana
• Nie wyraża swoich potrzeb
• Ma trudności z przyjmowaniem miłości
• Ma skłonność do ratowania związku i przejmowania odpowiedzialności za dwoje

U partera z tym syndromem dominują myśli:

„Musze mu pokazać że załuguję na jego uwagę”
„Nie jestem wystarczająco dobra.” 
„To tylko kwestia czasu, aż ktoś odkryje, że się nie nadaję.” 
„To, co osiągnęłam, było przypadkiem.”
„Gdyby on naprawdę mnie poznał, przestałby mnie kochać.”
 

Jak pozbyć się syndromu oszusta?

Istnieją sposoby na przeciwdziałanie temu schematowi i uzyskanie większej Pewności Siebie:

1. Pamiętaj o tym, co osiągnęłaś do tej pory.
Pamiętasz, kiedy nie wiedziałaś jak coś zrobić, bałaś się, bo było to coś nowego, a mimo wszystko  poszło Ci naprawdę dobrze?  Wiele osiągnięć rodzi się z początkowej niepewności lub wątpliwości. Przypomnij sobie tylko takie sytuacje, w których wszystko dobrze się ułożyło, świetnie sobie w nich poradziłaś, ponieważ to samo może się zdarzyć i teraz. Teraz jest nowa okazja, by dobrze sobie radzić, nawet jeśli za pierwszym razem coś nie poszło dobrze.

2. To Ty jesteś swoim najsurowszym krytykiem.
Czy wątpisz w przyjaciółkę, która podjęła nową pracę, tak jak wątpisz w siebie przy okazji nowego zadania? Odpowiedź prawdopodobnie brzmi, że NIE. To Ty jesteś dla siebie najsurowszym krytykiem. Pamiętaj, że te krytyczne myśli najczęściej nie pochodzą od Ciebie. To Twoi rodzice, czy opiekunownie dawali Ci do zrozumienia, że nie jesteś dobra, kiedy nie robisz czegoś tak jak chcieli lub otwarcie Cię krytykowali. I teraz, w dorosłym życiu, katujesz siebie tymi myślami, które przyszkadzają Ci w pełni cieszyć się życiem.

3. Bądź dla siebie wyrozumiała i dobra.
Jeśli zwątpienie w siebie powstrzymuje Cię przed zrobieniem kroku w Twojej karierze lub w innym aspekcie Twojego życia,  pamiętaj proszę, że wszyscy jesteśmy ludźmi. Wszyscy mamy prawo do popełnia błędów  i  to jest w porządku. Kiedy wątpisz w swoje umiejętności, często chcesz unknąć popełnienia błędu. Jednak błędy to doświadczenie i  bardzo dobry sposób, aby się uczyć i rozwijać. Możesz złagodzić zwątpieniei strach przed porażką, ćwicząc bycie wyrozumiałą dla siebie, bez względu na wynik.

4. Zrób listę swoich zalet i wartości.
Poświęć chwilę na wypisanie swoich wartości i tego, co jest dla Ciebie najważniejsze. Możliwe, że jesteś miła dla innych, masz dobre serce, lubisz pomagać potrzebującym, jesteś dobrą przyjaciółką, masz różne umiejętności, jesteś pracowita, świtnie godzisz kilka ról w życiu, jesteś dobrą mamą.  Kiedy rozpoznasz te wartości i to, co naprawdę jest dla Ciebie ważne, strach przed popełnianiem błędów i krytyką ze strony innych odejdzie na dalszy plan.

5. Twoje myśli programują Twoje działania.
Kiedy pojawiają się negatywne myśli, możesz  mieć trudności z ich rozpoznaniem, ponieważ tak bardzo się do nich przyzwyczaiłaś. Syndrom oszusta rozwija się dzięki tym negatywnym myślom - że nie zasługujesz na to co masz, że nie wykonujesz swojej pracy dobrze. Następnym razem, gdy pojawi się negatywna myśli, zatrzymaj się, poświęć temu chwilę i zadaj sobie pytanie, czy naprawdę wierzysz, że to prawda?  Jak się czujesz, kiedy myślisz w ten sposób? Jak może wyglądać Twój dzień bez takiej negatywnej myśli?

6. Przestań porównywać się do innych.
Mówią, że porównanie to złodziej radości. Ciągle można lepiej... Jeśli doświadczasz zwątpienia w siebie, ponieważ obawiasz się, że nie osiągniesz tego co ktoś inny, kto Ci imponuje, to takie uczucie Cię paraliżuje. Każdego jest inny, wyjątkowy na swój sposób i ma inny pomysł na sukces. To, co możemy kontrolować i na czym możemy się skupić, to nasza własna 'droga' i to, dokąd chcemy nią podążać.

7. Otaczaj się tymi, którzy Cię wspierają.
Zwykle wydaje się, że przyjaciele i rodzina, to Ci  którzy powinni w nas wierzyć i we wszystko, do czego jesteśmy zdolni, i że zawsze będą po Twojej stronie. Jednak nie zawsze tak jest. Kiedy nie czujesz wsparcia najbliższych, zmień otoczenie. Spotykaj się z takimi osobami, które faktycznie Cię wspierają! Którzy przypomną Ci, jak utalentowana i silna jesteś w momencie, kiedy nie czujesz dość dobra.

8. Prawdziwa Pewność Siebie pochodzi z Twojego wnętrza.
Chociaż wspaniale jest być pochwalonym przez kogoś za dobrze wykonaną pracę lub trudne zadanie, to jednak najważniejsza jest wiara w siebie. Ciągłe zapewnienia osób z zewnątrz niewiele znaczą, jeśli nadal nie wierzysz w siebie. Dlatego też ćwicz się w akceptowaniu swoich mocnych stron i wszystkiego, co masz do zaoferowania.

9. Prowadź zeszyt, zapisuj swoje myśli.
Prowadzenie dziennika jest dobrym  ćwiczeniem terapeutycznym. Dobrym rozwiązaniem może być zapisanie na papierze myśli o zwątpieniu w siebie lub doświadczeniach związanych z syndromem oszusta. Kiedy przeczytasz te wszystkie negatywne myśli, możesz zdać sobie sprawę, że te myśli nie odzwierciedlają prady. Każde negatywne przekonanie możesz zmienić na pozytywną, wspierającą myśl. Używaj do tego pozytywnych sformułowań.

10. Poszukaj wsparcia u specjalisty.
Jeśli jednak nie możesz poradzić sobie ze swoimi negatywnymi myślami i w ostanim czasie zdecydowanie gorzej funkcjonujesz niż dotychczas, możesz skorzystać z Pierwszej Pomocy Psychologicznej, aby sprawdzić co się z Tobą dzieje i jak możesz przezwyciężyć schemat w którym napędza niską samoocenę i  zaniżoną pewność siebie. Spotkanie ze specjalistą pomoże Ci poczuć się zrozumianą i zapewni Ci narzędzia do złagodzenia uczuć zwątpienia. Jeśli jesteś zainteresowana  skorzystaniem z Pierwszej Pomocy Psychologicznej skorzystaj z konsultacji diagnostycznej.

 

FAQ  - Najczęściej zadawane pytania.

Czym jest syndrom oszusta?
Syndrom oszusta to zjawisko psychologiczne, w którym Przejawia się zwątpieniem w siebie, pomimo osiągnięć..
Osoba z syndromem oszusta nie ufa swoim możliwościom i kwalifikacjom wynikających również z osiągnięć, przypisując lub przypadkowi, mimo obiektywnych dowodów kompetencji. 
Stan ten przejawia się on zwątpieniem w siebie, pomimo osiągnięć. 
Towarzyszy temu poczucie bycia 'niewystarczającym' i przez to także lęku przed zdemaskowaniem tego, przez to osoba dotknięta czuje się jak „oszust”.
Ogranicza odwagę i przeszkadza w podejmowaniu nowych wyzwań. Sprawia, że osoba nim dotknięta wątpi w to, że ma „wystarczającą wiedzę i umiejętności " lub „wystarczająco dobrze” radzi sobie w pracy, związku, w relacji z dziećmi lub w innej dziedzinie życia, mimo że jest obiektywine wystarczająco  DOBRA, a nawet wypada perfekcyjnie na tle innych. 

Jakie są przyczyny syndromu oszusta?
Przyczyny obejmują dorastanie wśród rywalizacji z naciskiem na sukcesy, ignorowanie osiągnięć w dzieciństwie skutkującym niską samooceną, porównywanie z rówieśnikami, perfekcjonizm oraz niska samoocena.

Jakie są najczęstsze objawy syndromu oszusta?
Do objawów należą: poczucie bycia niewystarczająco dobrym, niekompetentnym, lęk przed zdemaskowaniem, krytykowanie i umniejszanie własnym sukcesom jak też przypisywanie ich innym lub czynnikom zewnętrznym.

Jakie są skutki nieleczonego syndromu oszusta?
Mechaninizm syndromu oszusta  prowadzi do unikania nowych wyzwań z obawy przed porażką, co prowadzi do dysocjacji na wielu polach. To z kolei skutkuje chronicznym stresem, wypaleniem w pracy lub związku, lękiem, a w końcu prowadzi  nawet do depresji.

Kto najczęściej doświadcza syndromu oszusta?
Syndrom oszusta może dotknąć każdego, niezależnie od  wieku, choć częściej dotyka on kobiet. Często występuje u osób ambitnych, perfekcjonistów, dbających o karierę a także tych dorastających w środowisku, w którym wysokie oczekiwania stymulowane były przez porównywanie się oraz podsycane niezdrową rywalizacją o pozycję.

Jak można radzić sobie z syndromem oszusta?
Skuteczne metody obejmują budowanie świadomości źródła problemu (dzieciństwo, zachowanie opiekunów i styl przywiązania), akceptacja własnych osiągnięć, prowadzenie dziennika swoich sukcesów i nagradzanie siebie. Najlepsze i najszybsze rezultaty daje jednak terapia oparta na pracy z uwalnianiem emocji opdpowiedzialnych za poczucie bycia 'oszustem'.

Czy syndrom oszusta można wyleczyć?
Choć całkowite wyeliminowanie syndromu oszusta może być trudne, odpowiednia terapia przez uwalnianie emocji (opdpowiedzialnych za poczucie bycia 'oszustem') zwykle znacząco eliminuje objawy i poprawiają jakość życia już po kilku sesjach.